Ułatwienia dostępu

PL: 570 828 313 UK: 07934 470589 office@mindspace-edu.com

Psychopatologia rozwojowa dzieci i młodzieży.

Bez kategorii
Lista życzeń Udostępnij

O kursie

Psychopatologia rozwojowa dzieci i młodzieży to program doskonalenia zawodowego poświęcony rozumieniu, rozpoznawaniu i wspieraniu dzieci oraz młodzieży doświadczających trudności psychicznych. Program obejmuje psychologiczne podstawy rozwoju w okresie dzieciństwa i adolescencji, rozpoznawanie zaburzeń psychicznych w ujęciu rozwojowym, pracę z dzieckiem i młodym człowiekiem w kryzysie, współpracę z rodziną oraz etyczne i prawne ramy pracy z małoletnimi.

Program kładzie szczególny nacisk na rozwijanie kompetencji obserwacyjnych, komunikacyjnych i interwencyjnych psychologów, pedagogów, wychowawców, nauczycieli oraz wszystkich osób które na co dzień towarzyszą dzieciom i młodzieży w ich trudnościach.

Po ukończeniu programu uczestnik otrzymuje imienny certyfikat oraz suplement opisowy dokumentujący zakres tematyczny, osiągnięte efekty uczenia się oraz liczbę godzin pracy własnej uczestnika. Suplement sporządzono zgodnie z europejskimi standardami opisu efektów uczenia się i może stanowić dokument wspierający proces potwierdzania osiągniętych kompetencji oraz ich uwzględniania w procedurach uznawania efektów uczenia się zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej uczelni lub instytucji.

Pokaż więcej

Czego się nauczysz?

  • Po ukończeniu kursu uczestnik będzie rozumiał psychologiczne podstawy rozwoju dziecka i adolescenta oraz będzie potrafił rozpoznawać sygnały trudności psychicznych na różnych etapach rozwoju. Nauczy się obserwować zachowanie dziecka i młodego człowieka w sposób który pozwala odróżnić trudności rozwojowe od zaburzeń wymagających specjalistycznej interwencji. Będzie potrafił prowadzić rozmowy z dzieckiem i jego rodziną z empatią i profesjonalizmem. Zrozumie kiedy i do kogo kierować dziecko lub adolescenta wymagającego pomocy specjalistycznej oraz jak skutecznie współpracować z innymi specjalistami. Pozna etyczne i prawne ramy pracy z małoletnimi i będzie potrafił postępować zgodnie z dobrem dziecka w każdej sytuacji zawodowej.

Zawartość kursu

MODUŁ I – Podstawy psychopatologii rozwojowej
Podstawowym założeniem psychopatologii rozwojowej jest traktowanie rozwoju człowieka jako procesu dynamicznego, w którym zdrowie psychiczne oraz zaburzenia nie stanowią odrębnych kategorii, lecz pozostają wynikiem złożonych interakcji pomiędzy czynnikami biologicznymi, psychologicznymi, społecznymi oraz środowiskowymi. W konsekwencji objawy obserwowane u dziecka lub nastolatka są analizowane nie tylko w kontekście ich aktualnego obrazu klinicznego, lecz przede wszystkim w odniesieniu do etapu rozwoju, indywidualnej historii życia oraz jakości środowiska wychowawczego i relacyjnego. Psychopatologia rozwojowa zakłada, że wiele zaburzeń ujawniających się w dzieciństwie i okresie dorastania nie ma charakteru statycznego. Obraz funkcjonowania psychicznego zmienia się wraz z dojrzewaniem układu nerwowego, rozwojem procesów poznawczych, emocjonalnych i społecznych oraz wpływem doświadczeń życiowych. Oznacza to, że te same czynniki ryzyka mogą prowadzić do odmiennych rezultatów rozwojowych, natomiast podobne objawy mogą mieć różne podłoże etiologiczne. Istotnym elementem psychopatologii rozwojowej jest identyfikacja czynników ryzyka oraz czynników chroniących. Do czynników ryzyka zalicza się między innymi predyspozycje genetyczne, nieprawidłowości neurorozwojowe, doświadczenia traumatyczne, przemoc, zaniedbanie, dysfunkcje środowiska rodzinnego, przewlekły stres oraz niekorzystne warunki społeczno-ekonomiczne. Z kolei czynniki chroniące obejmują bezpieczne relacje przywiązaniowe, stabilne środowisko rodzinne, prawidłowe kompetencje emocjonalne, wsparcie społeczne, rozwinięte umiejętności adaptacyjne oraz dostęp do odpowiedniej pomocy psychologicznej i pedagogicznej. Współczesna psychopatologia rozwojowa odchodzi od wyjaśnień opartych na pojedynczych przyczynach zaburzeń. Dominujące znaczenie ma obecnie model biopsychospołeczny, zgodnie z którym rozwój zaburzeń psychicznych jest rezultatem współdziałania procesów neurobiologicznych, czynników psychologicznych oraz wpływu środowiska rodzinnego, szkolnego i kulturowego. Takie ujęcie pozwala lepiej zrozumieć złożoność funkcjonowania dzieci i młodzieży oraz planować adekwatne działania diagnostyczne, profilaktyczne i terapeutyczne. Znajomość podstaw psychopatologii rozwojowej umożliwia właściwą interpretację zachowań dziecka z uwzględnieniem norm charakterystycznych dla poszczególnych etapów rozwoju. Pozwala odróżnić przejściowe trudności rozwojowe od objawów wymagających pogłębionej diagnozy specjalistycznej, a także identyfikować pierwsze symptomy zaburzeń psychicznych na możliwie najwcześniejszym etapie ich ujawniania się. Ma to istotne znaczenie dla skuteczności oddziaływań profilaktycznych i terapeutycznych, ponieważ wczesna identyfikacja trudności zwiększa prawdopodobieństwo korzystnego przebiegu rozwoju oraz ograniczenia długofalowych konsekwencji psychologicznych, edukacyjnych i społecznych. Podstawy psychopatologii rozwojowej stanowią zatem fundament przygotowania zawodowego psychologów, pedagogów, psychoterapeutów, psychiatrów, nauczycieli oraz wszystkich specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą. Wiedza ta umożliwia całościowe rozumienie mechanizmów rozwoju psychicznego, trafną ocenę funkcjonowania dziecka w jego naturalnym środowisku oraz podejmowanie działań opartych na aktualnej wiedzy naukowej i zasadach dobrej praktyki diagnostycznej i terapeutycznej.

  • Literatura podstawowa
  • Efekty kształcenia
  • Neurobiologiczne podstawy rozwoju psychicznego dziecka
  • Neurogeneza, migracja neuronów i synaptogeneza
  • Rozwój struktur mózgowych odpowiedzialnych za funkcjonowanie emocjonalne i poznawcze
  • Okresy krytyczne i okresy sensytywne w rozwoju dziecka
  • Czym jest psychopatologia rozwojowa i dlaczego ma znaczenie
  • Norma a patologia w rozwoju dziecka i adolescenta
  • Systemy klasyfikacyjne DSM-5 i ICD-11 w pracy z dziećmi i młodzieżą
  • Zastosowanie DSM-5 i ICD-11 w diagnozie dzieci i młodzieży
  • Najczęstsze błędy diagnostyczne podczas stosowania DSM-5 i ICD-11 u dzieci i młodzieży
  • Znaczenie diagnozy różnicowej w psychopatologii dzieci i młodzieży
  • Czynniki ryzyka i czynniki ochronne w rozwoju psychicznym dziecka
  • Niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa (Adverse Childhood Experiences, ACE) jako czynnik ryzyka zaburzeń psychicznych
  • Neurobiologiczne konsekwencje niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa
  • Wpływ niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa na funkcjonowanie emocjonalne, poznawcze i społeczne dziecka
  • Etyczne i prawne ramy pracy z małoletnimi
  • Dokumentacja psychologiczna dziecka
  • Arkusz obserwacji – identyfikacja czynników ryzyka i czynników ochronnych w procesie rozwoju dziecka
  • Zadanie dydaktyczne

MODUŁ II – Zaburzenia neurorozwojowe
Zaburzenia neurorozwojowe stanowią grupę zaburzeń, których początek przypada na okres rozwoju dziecka i które są związane z nieprawidłowym przebiegiem dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego. Objawy pojawiają się najczęściej we wczesnym dzieciństwie, choć ich pełny obraz kliniczny może ujawniać się stopniowo wraz ze wzrostem wymagań rozwojowych, edukacyjnych oraz społecznych. Oznacza to, że trudności dziecka nie zawsze są widoczne od pierwszych miesięcy życia. W wielu przypadkach stają się wyraźne dopiero w wieku przedszkolnym lub szkolnym, kiedy otoczenie zaczyna oczekiwać określonego poziomu samodzielności, koncentracji uwagi, komunikacji, uczenia się czy funkcjonowania społecznego. Współczesna psychologia rozwojowa oraz psychiatria dzieci i młodzieży podkreślają, że zaburzenia neurorozwojowe nie są skutkiem niewłaściwego wychowania, braku motywacji ani celowego zachowania dziecka. Ich podłoże ma charakter wieloczynnikowy i obejmuje współdziałanie uwarunkowań genetycznych, procesów neurobiologicznych oraz czynników środowiskowych oddziałujących na rozwijający się organizm. Oznacza to, że zachowania obserwowane u dziecka są konsekwencją odmiennego sposobu funkcjonowania rozwijającego się układu nerwowego, a nie świadomego wyboru czy braku chęci współpracy. Istotną cechą zaburzeń neurorozwojowych jest ich wpływ na wiele obszarów funkcjonowania dziecka. Trudności nie ograniczają się zazwyczaj do jednej umiejętności, lecz obejmują funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne, społeczne, językowe, edukacyjne lub motoryczne. Zakres i nasilenie objawów mogą być bardzo zróżnicowane. Dwoje dzieci z tym samym rozpoznaniem może prezentować odmienny obraz funkcjonowania, różnić się poziomem samodzielności, sposobem komunikowania się, możliwościami uczenia się czy kompetencjami społecznymi. Z tego względu współczesne podejście do zaburzeń neurorozwojowych opiera się na indywidualnej ocenie potrzeb i możliwości dziecka, a nie wyłącznie na nazwie rozpoznania. Charakterystyczną właściwością tej grupy zaburzeń jest również częste współwystępowanie różnych trudności rozwojowych. U dziecka z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi mogą jednocześnie występować specyficzne trudności w uczeniu się, zaburzenia rozwoju mowy, tiki lub trudności emocjonalne. Podobnie dzieci ze spektrum autyzmu mogą prezentować współwystępującą niepełnosprawność intelektualną, zaburzenia komunikacji, trudności sensoryczne czy objawy lękowe. W praktyce oznacza to, że specjalista powinien postrzegać funkcjonowanie dziecka w sposób całościowy, uwzględniając możliwość nakładania się różnych trudności oraz ich wzajemnego wpływu na rozwój. Należy również podkreślić, że zaburzenia neurorozwojowe nie mają charakteru chorób przebiegających według prostego modelu „początek–leczenie–całkowite wyleczenie”. Są to trwałe odmienności rozwojowe, których przebieg może ulegać zmianom wraz z wiekiem, dojrzewaniem układu nerwowego oraz wpływem odpowiednio dobranych oddziaływań edukacyjnych, terapeutycznych i środowiskowych. U wielu osób obserwuje się stopniową poprawę funkcjonowania, rozwój strategii kompensacyjnych oraz wzrost samodzielności, jednak podstawowe cechy zaburzenia mogą utrzymywać się również w wieku dorosłym. Sposób funkcjonowania dziecka z zaburzeniem neurorozwojowym zależy nie tylko od nasilenia objawów, ale również od jakości środowiska, w którym się rozwija. Rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza oraz dostęp do odpowiedniego wsparcia specjalistycznego mogą w istotny sposób wpływać na przebieg rozwoju oraz poziom osiąganego funkcjonowania. Dziecko otrzymujące zrozumienie, adekwatne wsparcie i możliwość rozwijania swoich mocnych stron znacznie częściej osiąga satysfakcjonujący poziom funkcjonowania niż dziecko, którego trudności są błędnie interpretowane jako przejaw lenistwa, nieposłuszeństwa lub braku motywacji. W ostatnich latach obserwuje się istotny wzrost wiedzy dotyczącej zaburzeń neurorozwojowych oraz zmianę sposobu ich postrzegania. Coraz większy nacisk kładzie się na rozpoznanie indywidualnego profilu funkcjonowania dziecka, identyfikowanie jego zasobów oraz planowanie wsparcia dostosowanego do rzeczywistych potrzeb rozwojowych. Takie podejście odchodzi od koncentrowania się wyłącznie na deficytach i pozwala dostrzec potencjał dziecka oraz możliwości jego dalszego rozwoju. Zrozumienie istoty zaburzeń neurorozwojowych stanowi podstawę prawidłowego rozpoznawania trudności rozwojowych oraz planowania skutecznych działań wspierających. W kolejnych rozdziałach zostaną szczegółowo omówione najczęściej występujące zaburzenia neurorozwojowe, ich charakterystyczny obraz funkcjonowania oraz zasady pracy z dzieckiem, adolescentem i ich środowiskiem.

MODUŁ III – Zaburzenia lękowe i obsesyjno-kompulsywne
Zaburzenia lękowe oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne należą do najczęściej rozpoznawanych zaburzeń psychicznych wieku rozwojowego. Mimo odmiennych mechanizmów psychopatologicznych, obrazu funkcjonowania oraz kryteriów diagnostycznych, łączy je obecność nasilonego napięcia psychicznego, trudności w regulacji emocji oraz znaczący wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka. Zaburzenia te mogą ograniczać rozwój społeczny, edukacyjny i emocjonalny, wpływać na relacje rodzinne oraz utrudniać realizację zadań rozwojowych charakterystycznych dla dzieciństwa i okresu dorastania. Lęk jest naturalną emocją pełniącą funkcję adaptacyjną. Umożliwia rozpoznawanie zagrożeń, mobilizuje organizm do działania oraz zwiększa szanse przetrwania w sytuacjach niebezpiecznych. W warunkach prawidłowego rozwoju jego nasilenie pozostaje adekwatne do okoliczności, ma charakter przejściowy i ustępuje po wyeliminowaniu czynnika wywołującego. W dzieciństwie obserwuje się również lęki rozwojowe, które stanowią naturalny element dojrzewania układu nerwowego i kształtowania mechanizmów regulacji emocji. Ich obecność nie świadczy o zaburzeniu psychicznym, lecz odzwierciedla kolejne etapy rozwoju dziecka. O zaburzeniu lękowym można mówić wówczas, gdy lęk przestaje pełnić funkcję ochronną, staje się nieproporcjonalny do rzeczywistego zagrożenia, utrzymuje się przez dłuższy czas oraz prowadzi do ograniczenia codziennego funkcjonowania. Dziecko zaczyna unikać określonych sytuacji, wycofuje się z aktywności społecznej, doświadcza przewlekłego napięcia, a jego możliwości adaptacyjne ulegają stopniowemu osłabieniu. W wielu przypadkach zaburzenia lękowe wpływają nie tylko na dobrostan psychiczny, lecz również na osiągnięcia szkolne, rozwój kompetencji społecznych oraz jakość relacji z rówieśnikami i rodziną. Odrębną grupę stanowią zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, których istotą jest współwystępowanie natrętnych myśli, wyobrażeń lub impulsów oraz powtarzalnych czynności wykonywanych w celu zmniejszenia narastającego napięcia. Choć zaburzenia te przez wiele lat zaliczano do zaburzeń lękowych, współczesne klasyfikacje diagnostyczne wyodrębniają je jako osobną kategorię psychopatologiczną. Decyzja ta wynika z odmiennych mechanizmów neurobiologicznych, specyfiki obrazu klinicznego oraz różnic dotyczących przebiegu i postępowania terapeutycznego. Jednocześnie lęk pozostaje jednym z podstawowych elementów towarzyszących większości objawów obsesyjno-kompulsyjnych, dlatego oba obszary są często omawiane łącznie w literaturze dotyczącej psychopatologii rozwojowej. W okresie dzieciństwa i adolescencji rozpoznawanie zaburzeń lękowych oraz obsesyjno-kompulsyjnych wymaga szczególnej ostrożności diagnostycznej. Obraz zaburzeń często różni się od obserwowanego u osób dorosłych. Dzieci rzadziej potrafią trafnie nazwać przeżywane emocje, natomiast częściej komunikują je poprzez zachowanie, dolegliwości somatyczne, drażliwość, wycofanie społeczne lub trudności szkolne. W konsekwencji pierwsze objawy bywają błędnie interpretowane jako brak motywacji, nadmierna nieśmiałość, trudności wychowawcze lub przejaw określonych cech temperamentalnych. Współczesne badania wskazują, że rozwój zaburzeń lękowych oraz zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych ma charakter wieloczynnikowy. Ich powstawanie wiąże się ze współdziałaniem podatności genetycznej, mechanizmów neurobiologicznych, indywidualnych cech temperamentu, doświadczeń życiowych oraz czynników środowiskowych. Żaden z tych elementów nie wyjaśnia samodzielnie rozwoju zaburzenia. Dopiero ich wzajemne oddziaływanie prowadzi do utrwalenia nieadaptacyjnych sposobów przeżywania i regulowania emocji. Znaczenie diagnostyczne ma również częste współwystępowanie zaburzeń lękowych i obsesyjno-kompulsyjnych z innymi zaburzeniami psychicznymi oraz neurorozwojowymi. Objawy lękowe obserwuje się między innymi u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, ADHD, tikami oraz zespołem Tourette'a. Mogą one współistnieć także z zaburzeniami nastroju, zaburzeniami odżywiania czy zaburzeniami związanymi z doświadczeniem traumy. W praktyce klinicznej wymaga to kompleksowej oceny funkcjonowania dziecka oraz analizy wzajemnych zależności pomiędzy poszczególnymi obszarami psychopatologii. Z perspektywy psychologa, pedagoga oraz nauczyciela szczególnego znaczenia nabiera umiejętność odróżniania naturalnych reakcji emocjonalnych od objawów zaburzeń psychicznych. Nie każde wycofanie społeczne, nie każda obawa przed nową sytuacją ani każda potrzeba zachowania porządku świadczą o obecności zaburzenia. O ich rozpoznaniu decyduje przede wszystkim stopień nasilenia objawów, czas ich utrzymywania się, wpływ na codzienne funkcjonowanie oraz poziom cierpienia psychicznego doświadczanego przez dziecko. Dopiero całościowa analiza tych czynników pozwala na trafną ocenę kliniczną oraz zaplanowanie adekwatnych form wsparcia.

MODUŁ IV – Zaburzenia nastroju
Nastrój jest jednym z podstawowych elementów funkcjonowania psychicznego człowieka. Stanowi względnie trwały stan emocjonalny, który wpływa na sposób postrzegania siebie, innych ludzi i otaczającej rzeczywistości. W przeciwieństwie do emocji, które są zwykle krótkotrwałą reakcją na konkretne wydarzenie, nastrój utrzymuje się znacznie dłużej i oddziałuje na myślenie, zachowanie, motywację, aktywność oraz funkcjonowanie społeczne. W prawidłowym rozwoju dziecka i adolescenta nastrój podlega naturalnym wahaniom, wynikającym z codziennych doświadczeń, zmian rozwojowych oraz dojrzewania biologicznego. Zmiany te mają jednak charakter przejściowy i nie prowadzą do trwałego zaburzenia codziennego funkcjonowania. Zaburzenia nastroju stanowią grupę zaburzeń psychicznych, w których dochodzi do utrzymujących się, nieadekwatnych do sytuacji zmian nastroju wpływających na wszystkie obszary życia człowieka. Zmiany te wykraczają poza naturalne reakcje emocjonalne i prowadzą do pogorszenia funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego, społecznego oraz edukacyjnego lub zawodowego. W zależności od rodzaju zaburzenia dominującym objawem może być utrzymujące się obniżenie nastroju, utrata zdolności do odczuwania przyjemności, nadmiernie podwyższony nastrój lub naprzemienne występowanie obu tych stanów. W okresie dzieciństwa i adolescencji rozpoznawanie zaburzeń nastroju jest szczególnie wymagające. Obraz zaburzenia często różni się od obrazu obserwowanego u osób dorosłych, a objawy mogą przyjmować postać drażliwości, wybuchów złości, wycofania społecznego, pogorszenia funkcjonowania szkolnego, problemów z koncentracją uwagi czy dolegliwości somatycznych. Z tego względu zaburzenia nastroju u dzieci nie zawsze są od razu rozpoznawalne. Niejednokrotnie błędnie interpretuje się je jako przejaw trudnego charakteru, problemów wychowawczych, okresu dojrzewania lub braku motywacji. Współczesna psychiatria i psychologia rozwojowa podkreślają, że zaburzenia nastroju mają charakter wieloczynnikowy. Ich rozwój jest wynikiem współdziałania czynników biologicznych, genetycznych, neurobiologicznych, psychologicznych oraz środowiskowych. Żaden pojedynczy czynnik nie wyjaśnia w pełni mechanizmu ich powstawania. U jednych osób większą rolę odgrywa podatność biologiczna, u innych doświadczenia życiowe, przewlekły stres, traumatyczne wydarzenia, zaburzone relacje rodzinne lub współwystępujące trudności neurorozwojowe. Najczęściej zaburzenia nastroju rozwijają się w wyniku wzajemnego oddziaływania wielu z tych elementów. Należy podkreślić, że zaburzenia nastroju nie są przejawem słabości psychicznej, braku odporności emocjonalnej ani konsekwencją niewłaściwego wychowania. Są zaburzeniami funkcjonowania psychicznego o udokumentowanym podłożu biologicznym i psychospołecznym, wymagającymi profesjonalnej diagnozy oraz odpowiednio dobranych oddziaływań terapeutycznych. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie właściwego wsparcia znacząco zwiększają szanse na poprawę funkcjonowania dziecka oraz ograniczenie długofalowych konsekwencji zaburzenia. Z perspektywy psychologa, pedagoga i nauczyciela szczególnie istotne jest odróżnienie przejściowych zmian nastroju od zaburzeń psychicznych. Każde dziecko doświadcza smutku, rozczarowania, złości czy chwilowego obniżenia samopoczucia. Są to naturalne reakcje emocjonalne stanowiące element prawidłowego rozwoju. O zaburzeniu nastroju można mówić dopiero wtedy, gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas, mają znaczne nasilenie, nie są adekwatne do sytuacji oraz prowadzą do wyraźnego pogorszenia codziennego funkcjonowania. Rozpoznanie zaburzeń nastroju wymaga zawsze całościowej oceny dziecka. Analizie podlega nie tylko aktualny stan emocjonalny, ale również przebieg rozwoju, funkcjonowanie rodzinne, sytuacja szkolna, relacje społeczne, stan zdrowia somatycznego oraz ewentualne współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych lub neurorozwojowych. Dopiero uwzględnienie wszystkich tych obszarów pozwala na trafną ocenę trudności oraz zaplanowanie adekwatnych form pomocy.

MODUŁ V – Trauma i zaburzenia stresowe

MODUŁ VI – Zaburzenia zachowania, odżywiania i uzależnienia

MODUŁ VII – Współpraca ze specjalistami i praca z rodziną

Oceny i recenzje uczniów

Brak recenzji
Brak recenzji

Want to receive push notifications for all major on-site activities?

✕